Data utworzenia: 2008-05-06
Data modyfikacji: 2010-07-19

Świetlica wiejska jako placówka opiekuńczo-wychowawcza

Świetlice wiejskie, to na ogół centra prowadzące działalność kulturalną i edukacyjną na rzecz społeczności lokalnej.

Zgodnie z przepisami prawa, świetlice mogą także funkcjonować jako placówki wsparcia dziennego lub specjalistyczne placówki wsparcia dziennego. Są wówczas placówkami opiekuńczo-wychowawczymi i podlegają przepisom z zakresu pomocy społecznej.

Poniżej najważniejsze normy i zasady dotyczące prowadzenia świetlic – placówek wsparcia dziennego.

1. Placówki wsparcia dziennego mogą być zakładane przez:

• jednostki samorządu terytorialnego (placówki publiczne)
• organizacje pozarządowe prowadzące działalność w zakresie polityki społecznej (placówki niepubliczne).

Bez względu na status (placówka publiczna, placówka niepubliczna) podlegają wpisowi do rejestru prowadzonego przez wojewodę właściwego ze względu na siedzibę placówki. Rejestr placówek jest jawny. Dokonanie rejestracji możliwe jest po przedłożeniu wniosku wraz z załącznikami. Wzory dokumentów dostępne są na stronach internetowych urzędów wojewódzkich lub w wydziałach polityki społecznej tych urzędów.
Placówki podlegają nadzorowi wojewody w zakresie realizacji standardów opieki i wychowania.

2. Działania świetlic – placówek wsparcia dziennego najczęściej ukierunkowane są na dzieci i młodzież wywodzące się z rodzin patologicznych lub mających trudną sytuację materialną. W związku z tym placówki wsparcia dziennego stwarzają w szczególności warunki do:

• fizycznego, psychicznego i poznawczego rozwoju dziecka;
• poszanowania podmiotowości dziecka, wysłuchiwania jego zdania i w miarę możliwości uwzględniania jego wniosków we wszelkich dotyczących go sprawach oraz informowania dziecka o podejmowanych wobec niego działaniach;
• zapewnienia poczucia bezpieczeństwa;
• dbałości o poszanowanie i podtrzymanie związków emocjonalnych dziecka z rodzicami, rodzeństwem i z innymi osobami, zarówno spoza placówki i placówki wsparcia dziennego, jak i przebywającymi lub zatrudnionymi w tych placówkach;
• uczenia nawiązywania więzi uczuciowych oraz związków interpersonalnych;
• poszanowania potrzeb religijnych dziecka;
• zapewnienia dzieciom warunków sprzyjających utrzymywaniu osobistych kontaktów z rodziną;
• uczenia poszanowania tradycji i ciągłości kulturowej;
• uczenia planowania i organizowania codziennych zajęć stosownie do wieku dziecka;
• uczenia organizowania czasu wolnego, w tym uczestniczenia w zajęciach kulturalnych, rekreacyjnych i sportowych;
• kształtowania u dzieci nawyków i uczenia zachowań prozdrowotnych;
• przygotowywania dzieci do ponoszenia odpowiedzialności za własne postępowanie oraz uczenia samodzielności w życiu;
• wyrównywania deficytów rozwojowych dzieci;
• uzgadniania istotnych decyzji dotyczących dziecka z jego rodzicami lub opiekunami prawnymi.

3.  Placówki wsparcia dziennego dzielą się na:

• opiekuńcze - prowadzone w formie kół zainteresowań, świetlic, klubów, ognisk wychowawczych, które pomagają dzieciom w pokonywaniu trudności szkolnych i organizowaniu czasu wolnego;
• specjalistyczne - w których jest realizowany program psychokorekcyjny lub psychoprofilaktyczny, w tym terapia pedagogiczna, psychologiczna, rehabilitacja, resocjalizacja.

4. Placówka opiekuńcza wsparcia dziennego zapewnia dziecku:

• pomoc w nauce,
• organizację czasu wolnego,
• rozwój zainteresowań,
• organizację zabaw i zajęć sportowych.

Ponadto obowiązkiem placówki jest stała praca z rodziną dziecka.

5. Specjalistyczna placówka wsparcia dziennego realizuje zadania placówki opiekuńczej, a ponadto:

1) prowadzi co najmniej jedną z następujących form pracy:

     a) zajęcia socjoterapeutyczne, realizowane w stałych grupach dzieci, prowadzone przez co najmniej wychowawcę i terapeutę,
lub
     b) oddziaływania terapeutyczne, korekcyjne, kompensacyjne i logopedyczne;

2) realizuje indywidualne programy korekcyjne, realizowane podczas zajęć grupowych lub w kontakcie indywidualnym;

3) udziela pomocy w sytuacjach kryzysowych szkolnych, rodzinnych, rówieśniczych i osobistych w oparciu o diagnozę indywidualną dziecka i jego rodziny.

6. Organizacja.

Placówki opiekuńczo-wychowawcze wsparcia dziennego działają przez cały rok, we wszystkie dni robocze, co najmniej 4 godziny dziennie w porach dostosowanych do potrzeb dzieci i rodziców. Ilość dni i godziny funkcjonowania placówek można wyjątkowo dostosować do lokalnych potrzeb. 
Przyjmowanie dzieci do placówek wsparcia dziennego odbywa się bez skierowania, a pobyt w placówce jest nieodpłatny i dobrowolny.
W placówce nie powinno jednocześnie przebywać więcej niż 30 dzieci.
Wskaźnik zatrudnienia pracowników musi być określony w wymiarze koniecznym do zapewnienia dzieciom bezpieczeństwa i indywidualnej opieki oraz ma uwzględniać wiek dzieci, stan ich zdrowia i rozwoju oraz warunki lokalowe placówki. Ponadto liczba dzieci pozostających pod opieką jednego wychowawcy w placówce musi być odpowiednia do potrzeb dzieci oraz rodzaju prowadzonych zajęć. W czasie zajęć odbywających się poza terenem placówki pod opieką jednego wychowawcy nie może przebywać więcej niż 14 dzieci, a w przypadku dzieci do lat trzech lub dzieci niepełnosprawnych nie więcej niż 3 dzieci.
Dzieci przebywające w placówce mogą tworzyć samorząd. 

7. Placówka wsparcia dziennego zapewnia dzieciom:

• przynajmniej jeden posiłek dostosowany do pory dnia i czasu przebywania;
• wyposażenie w przedmioty potrzebne do zajęć oraz w miarę możliwości w odzież, obuwie, bieliznę i inne przedmioty osobistego użytku, stosownie do wieku i indywidualnych potrzeb.

8. Współpracownicy i sojusznicy.

W wykonywaniu swoich zadań placówka wsparcia dziennego o zasięgu gminnym współpracuje z właściwym ośrodkiem pomocy społecznej, a placówka wsparcia dziennego o zasięgu ponadgminnym - z właściwym centrum pomocy.

Placówka wsparcia dziennego w celu wspierania funkcji opiekuńczej rodziny może podejmować współpracę   z pracodawcami, mediami, organizacjami pozarządowymi i środowiskami naukowymi.

9. Kwalifikacje kadry.

Osoby zatrudnione w placówkach wsparcia dziennego  muszą legitymować się szczególnymi kwalifikacjami związanymi z zajmowanym stanowiskiem:

A.    wychowawca - ukończone studia wyższe:

a.      na kierunku: pedagogika, pedagogika specjalna, psychologia, praca socjalna, nauki o rodzinie lub
b.     na innym kierunku w zakresie resocjalizacji, pracy socjalnej, pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej, albo
c.      na innym kierunku uzupełnione studiami podyplomowymi w zakresie psychologii, pedagogiki, nauk o rodzinie lub resocjalizacji;
B.     pedagog - ukończone wyższe studia magisterskie na kierunku pedagogika albo pedagogika specjalna;
C.    psycholog - ukończone wyższe studia magisterskie na kierunku psychologia;
D.    terapeuta - udokumentowane przygotowanie do prowadzenia terapii o profilu potrzebnym w pracy placówki wsparcia dziennego;
E.     pracownik socjalny - wykształcenie średnie lub wyższe uprawniające do wykonywania zawodu pracownika socjalnego, z tym że osoby z wykształceniem średnim muszą mieć ukończoną specjalizację zawodową w zawodzie pracownik socjalny;
F.     opiekun dziecięcy - ukończona szkoła medyczna przygotowującą do pracy w zawodzie opiekunki dziecięcej lub pielęgniarki albo studia pedagogiczne o specjalności opiekuńczo-wychowawczej;
G.    lekarza i pielęgniarka - odpowiednie wykształcenie medyczne.

10. Zarządzanie.

Placówką wsparcia dziennego kieruje kierownik. Jest on jednocześnie wychowawcą. W razie jego nieobecności placówką wsparcia dziennego kieruje osoba wyznaczona przez podmiot prowadzący.

11 .Regulamin.

Organizację placówki wsparcia dziennego określa regulamin placówki opracowany przez kierownika w porozumieniu z organem założycielskim.

12. Wolontariusze.

Działalność placówki może być uzupełniana wykonywaniem przez wolontariuszy świadczeń odpowiadających świadczeniu pracy, których celem jest w szczególności:

• rozszerzenie zakresu opieki nad dzieckiem w placówce;
• wsparcie pracy wychowawców przez organizowanie kół zainteresowań i rozwijanie indywidualnych zdolności dzieci.

Wolontariuszem w placówce może być osoba:

• pełnoletnia;
• poinformowana przez dyrektora placówki o specyfice pracy wychowawczej i konieczności zachowania tajemnicy w sprawach dotyczących dzieci znajdujących się w tej placówce;
• ubezpieczona przez dyrektora placówki od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe podczas pracy;
• która nie była karana za przestępstwo i nie toczy się przeciwko niej postępowanie o przestępstwo ścigane z oskarżania publicznego;
• która ma pełną zdolność do czynności prawnych.

Wolontariusz wykonuje świadczenia odpowiadające świadczeniu pracy pod nadzorem dyrektora placówki lub wyznaczonego przez niego wychowawcy, na podstawie porozumienia.
Na prośbę wolontariusza dyrektor placówki wydaje mu pisemną opinię o wykonywaniu świadczeń odpowiadających świadczeniu pracy na rzecz tej placówki.

Działalność placówek opiekuńczo - wychowawczych, działających jako placówki wsparcia dziennego została uregulowana przepisami:

• Ustawa o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 roku (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późniejszymi zmianami).
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 października 2007 r. w sprawie placówek opiekuńczo-wychowawczych ( Dz. U. Nr 201, poz. 1455).
• Ustawa z dnia 26 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity Dz. U. z 2002 roku Nr 147 poz. 1231 z późniejszymi zmianami).

Opracowała: Iwona Raszeja-Ossowska