Zamknij ten komunikat

Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.

Doradztwo Filmoteka Fotostory Moja Wieś O tym się mówi Postawy Przegląd prasy Powrót do Strony Głównej Biblioteka Poczta Kontakt Forum Atlas Inicjatyw Metoda e-VITA Szukaj
Dostęp, wiedza, zasoby, wykorzystanie, metoda e-VITA
Serwis dla osób prowadzących działalność gospodarczą
Serwis dla wiejskich organizacji społecznych
Serwis dla przyjaciół zwierząt
Dziedzictwo
Kultura, krajobraz, architektura...

 

Sołtysowanie to praca dla aktywnych społeczników.

Monika Kaczmaryk

Wybory na sołtysów i do rad sołeckich na lata 2007-2010
Styczeń i luty bieżącego roku to dla polskich wsi czas organizowania zebrań wiejskich, na których wybierani są sołtysi i rady sołeckie na kadencję 2007-2010.

To wybory, które nie mają w Polsce medialnej oprawy ani rozgłosu, choć dla umacniania samorządności w kraju są równie istotne jak te - na szczeblu gminy czy powiatu. Bo sołectwa to zgodnie z ustawą o samorządzie terytorialnym z dn. 8 marca 1990 roku z późn.zmianami - najmniejsze jednostki samorządu gminnego, nazywane w tej ustawie - jednostkami pomocniczymi. W Polsce mamy ponad 40.000 sołectw, czyli lepiej lub gorzej zorganizowanych wspólnot, które mogą we współpracy ze swoimi gminami podejmować decyzje w sprawach istotnych dla siebie. Aktywność jednostek pomocniczych, czyli sołectw na wsiach a dzielnic i osiedli w miastach - świadczy dobitnie o stanie samorządności mieszkańców, rozwoju społeczeństwa obywatelskiego oraz o tym, jak odradzają się społeczności lokalne w naszym kraju.

Funkcja sołtysa znana jest w Polsce od 12 wieku, a więc ma wiekową tradycję, mocno ugruntowaną w świadomości mieszkańców wsi. Oczywiście bycie sołtysem nie zawsze znaczyło w historii to samo. W średniowieczu sołtys był przedstawicielem pana feudalnego, dobrze opłacanym zarządcą dużego gospodarstwa, a jego stanowisko było dziedziczne. Dzisiejszy sołtys ma pod opieką wieś, czasem kilka. Nie jest wynagradzany. Wybierany jest przez mieszkańców wsi na 4 lata kadencji. Ma większą swobodę działania, niż chociażby jego poprzednik z epoki PRL-u. Ale działalność współczesnego sołtysa podlega większej krytyce samych mieszkańców wsi, jak i kontroli władz lokalnych - rady gminy, burmistrza czy wójta, które sprawują nadzór nad działalnością sołectwa.

Sołectwo - jednostka pomocnicza samorządu gminnego
Sołectwo jako jednostka pomocnicza samorządu podlega organom władzy gminnej. To Rada Gminy - po konsultacjach z mieszkańcami lub na ich prośbę - powołuje w drodze uchwały konkretne sołectwo do życia, wyznacza mu zakres terytorialny (zwykle jedna wieś, rzadko kilka), a także zadania do spełnienia oraz ustala zasady, na jakich będą mu przekazywane środki finansowe z budżetu gminy na realizację zadań własnych.

Działalność sołectwa jako wyodrębnionej jednostki gminy musi być spójna  z działalnością gminy; z jednej strony wspomagać gminę w realizacji jej zadań, z drugiej - organizować samopomoc mieszkańców i wspólne prace na rzecz miejsca zamieszkania. Do kompetencji sołectwa należy rozpatrywanie spraw socjalno-bytowych mieszkańców, podejmowanie inicjatyw kulturalnych, z zakresu opieki zdrowotnej, sportu i rekreacji, wypoczynku, bezpieczeństwa i porządku publicznego, a także realizowanie inicjatyw społecznych oraz gospodarowanie mieniem gminnym. W skład tego mienia wchodzić może wiele obiektów społecznych, takich jak szkoły, przedszkola, świetlice, boiska sportowe, place zabaw, parki wiejskie, zadrzewienia, drogi gminne, rowy przydrożne, urządzenia wodno-kanalizacyjne i przeciwpożarowe, oświetlenie uliczne, przystanki autobusowe, tablice i słupy ogłoszeniowe itp. Mienie gminne to także określone użytki rolne, wyłączone z produkcji rolnej, o które trzeba dbać, i które można zagospodarować na potrzeby sołectwa np. zorganizować plac zabaw czy boisko dla dzieci.

Każde sołectwo powinno mieć swój własny statut, a w nim zapisane wszystkie zadania. Sołectwo nie ma jednak odrębnej osobowości prawnej. Nie posiada własnego budżetu ani konta, nie może samodzielnie podpisywać umów. Jest wyodrębnioną częścią gminy i działać musi w jej ramach prawnych.

Organy władzy w sołectwie: Zebranie Wiejskie, sołtys, rada sołecka
Choć nie jest jednostką samodzielną, sołectwo posiada własne organy władzy: władzą wykonawczą sołectwa jest sołtys, uchwałodawczą - Zebranie Wiejskie. Zebranie gromadzi wszystkich zainteresowanych mieszkańców sołectwa. Na Zebraniu Wiejskim mieszkańcy mogą podejmować uchwały o wykonaniu prac na rzecz swojej wsi, wyrażać uwagi i wnioski pod adresem sołtysa i władz gminnych, a także instytucji gminnych, powiatowych i wojewódzkich. To także Zebranie Wiejskie wybiera raz na cztery lata sołtysa i radę sołecką . Rada pełni funkcje doradcze i opiniodawcze względem sołtysa i Zebrania.

Zebranie Wiejskie to siła sołectwa. Im więcej konstruktywnych Zebrań Wiejskich, tym więcej dobrego wydarza się na wsi. Mieszkańcy sołectwa za pomocą Zebrania Wiejskiego i swojego sołtysa mogą reprezentować interesy społeczności sołeckiej względem organów gminy i organów administracji rządowej. Mogą także organizować wspólną działalność mieszkańców w sprawach publicznych, mających znaczenie dla sołectwa i gminy np. opieka nad młodzieżą, opieka zdrowotna, pomoc społeczna, upowszechnianie kultury, utrzymanie porządku, podtrzymanie lokalnych tradycji. Zebranie Wiejskie zwołuje sołtys i on musi zadbać o to, by uczestniczył w nim Burmistrz czy Wójt. I tutaj wiele zależy od aktywności sołtysa - m.in. ile tych spotkań wiejskich zorganizuje w roku, i jaki uzgodni program spotkania (porządek obrad). 

Kim jest sołtys i co od niego zależy?
Co prawda sołectwo nie ma swojego własnego budżetu, ale może i powinno zabiegać o odpowiednie środki na potrzebne działania w swojej miejscowości z budżetu gminnego. To główne zadanie sołtysa, który musi pilnować, aby postulaty Zebrania Wiejskiego znalazły swoje odzwierciedlenie w projekcie budżetu gminy i planie jej rozwoju.

Sołtysi mogą zgodnie z ustawą uczestniczyć na zasadach określonych w statucie danej gminy w pracach Rady Gminy i powinni to robić. Choć nie mogą brać udziału w głosowaniu i podejmować decyzji w sprawie uchwał Rady, to ich aktywna obecność na posiedzeniach Rady decyduje o tym, w jakim zakresie interesy społeczności lokalnej będą w polu widzenia urzędników gminnych.

Sołtys spełnia zatem 3 podstawowe funkcje: łącznika, organizatora i administratora. Sołtys jest łącznikiem między mieszkańcami a organami gminy (Burmistrz lub Wójt oraz Rada Gminy), co oznacza, że z jednej strony powinien sygnalizować organom gminy potrzeby i problemy mieszkańców swojej wsi, a z drugiej przekazywać treści uchwał rady gminy, decyzji i zarządzeń burmistrza czy wójta do mieszkańców swojego sołectwa. Po drugie sołtys jest organizatorem Zebrań Wiejskich, na których omawiane są wspólne sprawy dotyczące sołectwa. To on przygotowuje program zebrania, to on zbiera pomysły i pilnuje porządku obrad. Sołtys też organizuje wspólne prace mieszkańców sołectwa, uzgodnione na Zebraniu Wiejskim i stara się je koordynować. A wreszcie sołtys to administrator, który pilnuje, aby ustawy, rozporządzenia, zarządzenia i uchwały organów gminy, powiatu, województwa były znane w sołectwie i wykonywane. Do powszechnych zadań sołtysa należy też zbieranie podatków czy zawiadamianie o obowiązkowych szczepieniach zwierząt.

Sołtys nie jest wynagradzany za swoją pracę, choć Rada Gminy może ustalić zasady, na jakich będzie mu przysługiwała dieta oraz zwrot kosztów podróży służbowej na posiedzenia Rady. Sołtysowanie to praca przede wszystkim społeczna, dająca duże możliwości tym, którzy naprawdę chcą coś dla swojej miejscowości zrobić, ale stawiająca przed kandydatem na sołtysa bardzo duże wymagania.

Jakość pracy sołtysa

Sołtys administrator
Wypełnianie tych 3 funkcji może w każdym sołectwie wyglądać inaczej i z reguły tak się dzieje, gdyż dużo zależy od woli samego sołtysa, jego cech charakteru i podejścia do swojej funkcji. Można być dobrym administratorem i wykonawcą woli Rady Gminy czy Burmistrza i dać się poznać tylko od tej strony. To los wielu wsi, w których mieszkańcy słuchają decyzji, a te zapadają bez ich udziału na szczeblu organów gminy. Tacy mieszkańcy zwykle nie wiedzą nawet, co gmina planuje u "nich" zrobić w danym roku budżetowym, jaki fundusz zaplanowała do wydania w ich sołectwie i czy w ogóle jakaś pula pieniędzy została zaplanowana na działalność w ich miejscowości.

Sołtys administratorem i reprezentantem mieszkańców wsi
Można jednak być dobrym administratorem, ale i reprezentantem interesów mieszkańców wsi i zabiegać o wpisanie problemów i rozwiązań zgłaszanych przez sołectwo do projektów rozwoju gminy oraz budżetu. Dzieje się tak, kiedy sołtys uczestniczy aktywnie w opracowywaniu projektu planu budżetu przygotowywanego przez Burmistrza i dba o to, by postulaty i wnioski mieszkańców wsi zgłoszone na Zebraniach Wiejskich znalazły swoje odbicie w budżecie. Podobnie z projektami programów rozwoju gminy - to sołtys dba o to, by taki projekt był skonsultowany z mieszkańcami na Zebraniu Wiejskim, zanim zostanie uchwalony przez Radę Gminy. Ale, aby tak było sołtys musi po pierwsze te Zebrania Wiejskie organizować, po drugie wsłuchiwać się w to, co mówią mieszkańcy, a po trzecie - odważnie przekazywać postulaty na posiedzeniach Rady Gminy. Bo najistotniejsze problemy mieszkańców wsi wyglądają zwykle inaczej z perspektywy urzędników gminnych, a inaczej z perspektywy samych mieszkańców. A to nie urzędnicy powinni wyznaczać granice możliwych działań dla sołectwa i sołtysa, lecz sami mieszkańcy.

Sołtys społecznik
Sołtys może wychodzić także z własną inicjatywą, przekonywać mieszkańców, a wreszcie Burmistrza i Rade gminy o podjęciu jakiegoś działania ważnego dla wsi, a często też dla całej gminy. Tak dzieje się na szczęście w wielu sołectwach w Polsce. Sołtysi współpracują z lokalnymi organizacjami, które mogą pozyskiwać fundusze z zewnątrz na inicjatywy potrzebne w danej miejscowości i uczestniczą w krajowych czy regionalnych programach Odnowy Wsi, tworzenia Wiosek tematycznych, Działaj Lokalnie, aktywizacji młodzieży, ożywiania życia kulturalnego, tworzenia na wsi miejsc pracy itd. Do aktywności sołectw i lokalnych organizacji władze samorządowe chętniej dokładają z budżetu gminnego potrzebne środki. Tak stało się na przykład we wsiach uczestniczących w Programie Odnowy Wsi. W Brzózkach np. zagospodarowano centrum wsi, wykonano klomb wokół dwóch zabytkowych dębów (Projekt pt. "Nasze sołectwo - nasz dom". W Lubaszczu powstał plac zabaw dla dzieci oraz miejsce spotkań dla wszystkich mieszkańców przy ognisku i grillu, mini-boisko sportowe do koszykówki i siatkówki (Pprojekt pt. "Olszewka i Lubaszcz - sołectwo nasze i dla nas"). Realizując projekt "Najpiękniejsze Sołectwo" mieszkańcy wsi Mrozowo stworzyli boisko do siatkówki i koszykówki, a teren wokół świetlicy obsadzili drzewkami i krzewami ozdobnymi, wyposażyli świetlice w meble, sprzęt grający, a w budynku uruchomiono punkt biblioteczny, zorganizowano zajęcia dla dzieci, utwardzono plac przed świetlicą, miejsce do wieczornych spotkań przy ognisku itd.  Takich przykładów aktywnych sołectw jest w Polsce na szczęście bardzo wiele. Martwią jednak te, w których życie społeczne, kulturalne i gospodarcze jakby zamarło. A takich też jest jeszcze wiele w naszym kraju.

Jakim człowiekiem powinien być nasz sołtys?
Jak zwykle, wiele zależy od człowieka, który pełni tę funkcję publiczną. Czy potrafi słuchać i rozmawiać z ludźmi, zmotywować ich do działania społecznego na rzecz swojego miejsca zamieszkania, czy potrafi łączyć ludzi, integrować ich, budować porozumienie w kwestiach drażliwych i konfliktowych? Czy ma odwagę reprezentować mieszkańców i ich postulaty na posiedzeniach Rady Gminy i przed Burmistrzem? Czy jest otwarty na nowe pomysły dotyczące rozwoju wsi? Czy chce się uczyć i współpracować z lokalnymi organizacjami, które mogą nie tylko pomóc w jego pracy, ale zasadniczo zmienić jakość życia mieszkańców wsi? A wreszcie czy lubi swoją pracę, która jest przede wszystkim pracą społeczną, wymagającą poświęcenia czasu prywatnego, zaangażowania i serca?

Wybór sołtysa
Co zrobić, aby nasz sołtys stał się animatorem życia społecznego i kulturalnego, aby nie ograniczał się jedynie do pobierania podatków i zawiadamiania o szczepieniach zwierząt?

Po pierwsze trzeba wybrać właściwego człowieka. Trzeba zwrócić uwagę, czy nasz kandydat na sołtysa umie rozmawiać z ludźmi i motywować mieszkańców do wspólnych działań? Można zadać sobie pytanie, czy coś społecznego już zrobił w przeszłości dla wsi? Musimy pamiętać, że taka osoba powinna mieć czas na pracę społeczną, bo sołtys pracuje całą dobę i nie ma wyznaczonych godzin urzędowania. Trzeba też porozmawiać z naszym kandydatem i zapytać, jaką ma wizję swojego sołtysowania, i co chciałby z mieszkańcami zrobić w okresie 4 lat w sołectwie? Po drugie - trzeba mu pomóc w pracy - bo bez zaangażowania mieszkańców będzie mu bardzo trudno cokolwiek we wsi zmienić.

Sołtysi często tłumaczą się, że ich wioski są za małe i w związku z tym sołectwa mają zbyt mało pieniędzy, aby cokolwiek we wsi zrobić, albo mówią, że to nie od nich zależy, jakie decyzje zapadną na szczeblu gminy. Przykłady sołtysów nominowanych do tytułu Sołtysa Roku, organizowanego przez Gazetę Sołecką, zdają się obalać wszystkie te argumenty.  Niezależnie od tego, czy sołtysi mają pod opieką kilkusetosobowe sołectwa [Bernadetta Poplucz, Lubieszów] [Małgorzata Kozubek, Masłowo], czy też takie, w których jest kilka zaledwie gospodarstw [Wacław Sienkiewicz, Sumowo] - mają na swoim koncie wiele dokonań, tych dużych, tzw. infrastrukturalnych oraz mniejszych, ale równie ważnych, związanych z ożywieniem życia społecznego i kulturalnego we wsi. W Biesowie, w ciągu 4 lat kadencji sołtysa Janusza Radziszewskiego mieszkańcy naprawili most, uregulowali rzekę, zrobili park, plaże i stadion, ławki, tablice, drogowskazy i rzeźby z drewna, odnowili świetlicę, mają stronę internetową, nowe chodniki i podświetlany nocą kościół.

Projekt ustawy o funduszu sołeckim
Z prawnego punktu widzenia, sołectwa i ich sołtysi mają ograniczone możliwości działania, ze względu na fakt, że sołectwo nie ma odrębnej osobowości prawnej, co oznacza, że nie może samodzielnie podpisywać umów i np. pozyskiwać zewnętrznych funduszy na działalność, ani nie dysponuje własnym budżetem. Ograniczenia te są obecnie przedmiotem dyskusji w środowiskach organizacji sołeckich, a także inicjatyw ustawodawczych. Wnioskuje się m.in. o ustanowienie funduszu sołeckiego - jako gminnego funduszu celowego, który będzie do dyspozycji każdego sołtysa, co dawałoby więcej samodzielności mieszkańcom wsi w decydowaniu o tym, na jakie zadania własne w pierwszym rzędzie mają być wydatkowane fundusze. Przygotowany został projekt ustawy o funduszu sołeckim: zobacz więcej: http://www.gazetasolecka.pl/ - szukaj Prawo dla gmin i sołectw.

Zadania związane z rozwojem kulturalnym i podejmowaniem inicjatyw społecznych dobry sołtys wyznacza sobie sam. I to od niego w dużej mierze zależy, czy za jego kadencji uda się odnowić starą, niefunkcjonalną już świetlicę, stworzyć plac zabaw dla dzieci, albo boisko, reaktywować Koło Gospodyń Wiejskich  czy dawny zespół ludowy. Jak to najczęściej bywa, najwięcej zależy od człowieka.

Źródła:
"Na wsi odnowa", B.Kamiński, R.Kamiński, R.Wilczyński, Krajowe Stowarzyszenie Sołtysów, Konin 2004.
"Sołectwo i sołtys - historia i współczesność", Biuro Rady, Maszewo 2004.
"Informator Sołtysa", Eugeniusz Kołodziejczak, Urząd Miejski Gminy Kłecko, 2002
Gazeta Sołecka, Prawo dla gmin i sołectw.

NIEZBĘDNIK SOŁTYSA

WAŻNE INFORMACJE I PORADNIKI W PRACY SOŁTYSA

DOBRE PRZYKŁADY:
Sołtys Roku w konkursie Gazety Sołeckiej Bernadetta Poplucz - sołtys Lubieszowa, Śląsk
Sołtys Roku w konkursie Gazety Sołeckiej Małgorzata Kozubek - sołtys Masłowa pod Kielcami
Sołtys Roku w konkursie Gazety Sołeckiej Wacław Sienkiewicz - sołtys Sumowa, Suwalszczyzna
DOBRE PORADNIKI I WAŻNE INFORMACJE:

ABC SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO Poradnik nie tylko dla radnych

http://www.frdl.org.pl/main/poradnik.htm

SOŁECTWO I SOŁTYS -
HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ
Maszewo, dnia 6 lipca 2004r. Informację opracowało Biuro Rady w Maszewie

http://www.bip.maszewo.pl/index.php?art_id=421

USTAWA O SAMORZĄDZIE GMINNYM

http://prawo.finn.pl/xml/prawo/administracja/administracja/r2006/060128u

IDEA ODNOWY WSI - praktyczny poradnik, wyjaśniający samą ideę i dający praktyczne wskazówki do działania

http://www.odnowawsi.republika.pl/poradnik.pdf

WIOSKI TEMATYCZNE- poradnik, jak stworzyć wioskę tematyczną u siebie

http://www.witrynawiejska.org.pl/strona.php?p=455

WIOSKI TEMATYCZNE - projekt tworzenia wiosek tematycznych w kilku miejscowościach w Polsce

http://www.wioskitematyczne.org.pl/

GAZETY I PISMA

GAZETA SOŁECKA

http://www.gazetasolecka.pl/

"WSPÓLNOTA" PISMO SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO

http://www.wspolnota.org.pl/?2+191

DOTACJE, FUNDUSZE

DOTACJE ZE ŹRÓDEŁ KRAJOWYCH - gdzie można ubiegać się o dotacje na projekty społeczne

Vademecum po funduszach dla lokalnej organizacji.Witryna Wiejska.

 

FUNDUSZE STRUKTURALNE 2007-2013

www.funduszestrukturalne.gov.pl;
www.doradcaprow.pl
 

Główne obszary wsparcia Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich - PROW 2007-20013

PROW 2007-2013
Dotacje unijne dla małych i średnich przedsiębiorstw 2007-2013 PO IG oraz regionalne programy wsparcia dla mśp

URZĘDY MARSZAŁKOWSKIE (to one będą wydatkowały 60% funduszy strukturalnych w najbliższych latach)

http://www.cdr.gov.pl/pol/adresarz/urz_marsz.htm

URZĘDY MARSZAŁKOWSKIE

http://samorzady.polska.pl/skorowidz/index.htm?id=13983&type=1

ZPORR - Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego

http://www.zporr.gov.pl/Urzedy+Marszalkowskie++informacje+dla+beneficjentow/

Sektorowy Program Operacyjny "Rozwój zasobów ludzkich" EFS

www.dwfefs.gov.pl

 

SPRAWY ROLNICZE

Internetowa ściągawka dla rolników - gdzie szukać informacji w internecie

 

http://www.witrynawiejska.org.pl/strona.php?p=1304

 

 


Witryna tworzona i redagowana jest przez zespół Fundacji Wspomagania Wsi